"Çatı Katı" Dikkatle Okunmalı!

   Uzunca olmamasına karşın iki haftadır masamda. Adını bilmediğimiz baş karakterin tuttuğu bir günce. Kronolojik akış takip etmiyor. Güncel diyalog yok (sadece geçmiş zamanın kısaca özeti). Kimi önemli durumlar&sorular var (gelen mektupların içeriği, kimden geldiği, nasıl sağır olduğu, nasıl iyileştiği, sonunda ne olduğu, sorular, sorular...). Bunlar öyle yekten faş edilmiyor. Sabır ve dikkatle okursanız bir çoğunun cevabı metinde var. Çok kuvvetli bir öz bilinç ve dış bilinç, ortalamanın çok üstü bir algı ile yazılmış, öyle de okunsa iyi olur.

   Murakami okumalarında bana olur: bir bölümden sonra ister istemez bir sakinlik, durağanlık (adeta bir dervişlik hali) zuhur eder. Bunu, bir nehrin kıyısında oturup sakince izlemeye benzetirim. Bunda da biraz gayret gösterdikten sonra ona benzer haller oluyor. Ancak bu metinde Murakami kitaplarının aksine sıra dışı bir gerçeklik yok. Bildiğiniz takır tukur gerçeklik var (ben mistisizm ile rasyonelizm benzetmesi yaptım, siz doğu ile batı benzetmesi yapabilirsiniz, sakil durmaz). Bu gerçeklik; kimi zaman oldukça sert ve yutması zor olduğundan (açık konuşayım) "aman nerde kalmıştım" diye kitaba sarılmalarınız falan olmuyor ama bir şekilde kendinizi geriye de çekemiyorsunuz. O yüzden ancak 15 günde bitti, iki gün sonraki kitap kulübünün toplantısına yetiştirebildim. 

   Bu arada kitap kulüpleri ile ilgili bir düşüncemi paylaşayım. Üç kitap kulübüne üyeyim. Ayda bir toplanılıyor. Hepsi de kendi alanlarında yetkin insanların oluşturduğu hem içerik hem de sunuş açısından dolu dolu kulüpler. Ama böyle yapınca sadece kulüpler için ayda üç kitap okumak zorunda kalıyorum. Bunlar öyle eğlence için okunan kitaplar da değil. Hepsi, özenli bir okuma ve anlama, sindirme süreci istiyor. Böyle sayıca çok olunca kendime aldığım kitapları okumayı erteledikçe ertelemişim (Memoria-Şebnem İşigüzel, Pir-i Lezzet-Saygın Ersin, en azından üç HRG romanı kitaplığın okunacaklar gözünde bir aydan fazla süredir kuzu kuzu yatıyor). 

   Sizleri bilmem, fakir için okumanın 2 pozitif faydası vardır. Bir şeyler öğrenip hazmetmek ve günlük hayattan kaçabilmek için zihni boşaltmak. Birincisine çok zaman ayırınca ikinciyi boşlamak zorunda kaldım. Bu da uykularımı kaçırmaya başladı (İşleyen zihni durdurmaya çalışmak zor!). O yüzden bu ay kulüplerin birini pas geçtim (onun kitabı daha önce okumuştum (Hesabım Var-Onur Ünlü), diğerinin kitabını okumadan sunuma gideceğim (hiç yapmadığım birşey). Sadece birine hakkını verdim. O da yarından sonraki gün. Neticede belli bir sayıdan fazlası faydadan çok zararlı (en azından benim için).

    Çatı katını öneririm. Ama sakin zamanlarda okunur, öyle yolculuk kitabı değildir! 

"Canvermezler Tekkesi" Kadim Vampirler!

   İş Bankası Yayınları güzel şeyler yapıyor. Adı duyulmadığı için bilinmeyen ancak bir dönemin tanınan yazarlarını gün ışığına çıkarıyor. Bu güncede yazdığım kimi kitaplar böyledir. 

   Roman, döneminde İleri gazetesinde tefrika edilmiş (arkası yarın şeklinde bölümlerle yayımlanmış). Yıl 1921. Bir girdi yapayım: memleket elden gitmiş, bağımsızlık savaşı veriliyor sen canvermezlerle uğraşıyorsun Selim Bey!

   Ali Nail Bey, karadenizde batan gemilerine yardım eli uzatmak için Kilyos'a süvari olarak revan olur, yolunu kaybeder. Gotik bir atmosferde bir eve sığınır. Olaylar gelişir.

   Canvermezler (kan emme gibi önemli bir detayı atlarsak) bildiğiniz vampir. Edebiyatımızın ilk gotik romanı olarak nitelendiriliyor elbette bizim usül bir gotiklik var (oldukça alaturka). Lakin bu süreçte okuduğum zorlu romanın arasında bir mola için 2 günde bitiverdi (112 S.). Dönemin ruhunu merak edenlere öneririm.

"Tomas Nevinson" Zor!

   Bir süredir elçilik görevlisi olarak sakin bir hayat süren Tomas, aktif saha faaliyetlerindeki patronu Tupra'nın oltasına gelir. Küçük bir kentteki üç kadınla yakınlık kurar ve birini teşhis edip hesabının kesilmesi işini kabul eder. Olaylar gelişir. 

   YKY Kitap kulübünün önerisiydi. 6 Ocak'ta başlamışım, dün bitti. İlk bölümleri geçince "hımm dedim, bunu bitirmek zorlu olacak". Yamulmamışım. Kitap güzel ama bir şekilde hem dikkatinizi düşürmemeyi hem de çok çetrefilli birtakım tespitleri, halleri aktarmayı başarıyor. Konuya yapışıp ahkam kesilmese 525 sayfa değil 200 sayfada kesilebilir. Ancak Marias kimi zaman 15 dakikalık bir konuşmayı üç bölümde yazmayı seçince elimi kolumu bağladı. Bir yandan konuyu, akışı merak ediyorum. Kimi bölümlerde hayat hakkındaki tespitlerine katıldığım yerler oluyor bunları kaçırmak istemiyorum. İstisnasız tüm bölümlerde bir araba tarihi ve siyasi bilgi de aktarılıyor. Kendi adıma bunlarla ilgilenmedim ancak diyaloglardaki bir cümle 3 sayfalık bir fasılı kapsıyor, kimisi malumatfuruşluk kimisi de bilgelik (kendi meşrebine göre) düzeyinde olduğu için geçip gidemiyorsunuz. 

   Neticede akşam olduğunda "acaba nerede kalmıştım?" diyerek koştura koştura kapağını açacağınız bir roman değil. Buna karşın, 2 gün açmasanız zihni rahatsız ediyor. Evet! keçiboynuzu (ama taze ve tatlı bir keçiboynuzu) yemek gibidir. Siz bilirsiniz yani.

"Örümcek Burgacı" Canıgüz'ün son romanı.

 Yayımlandığını duyar duymaz aldım. Masamdaki kitapları yavaştan okurken, o bir kenarda durdu. Kapağı Kutlukhan Perker çizmiş, görür görmez anladım (pek severim). Yeni yılda okuyacağım, yılın ilk yazısı güzel olsun dedim. Bekleyemedim, yurtdışı (üstelik oldukça hareketli bir rotalı) yolculukta okunur diyerek bir kaç gün önce başladım. Yazarın uzunca süredir yeni romanı çıkmıyor, alperkamuların tadı hala damağımda. Motivasyon kuvvetli yani. Kendime hedef de koydum: bir haftadan kısa sürede bitirilmeyecek diye. Evet bir haftada bitti. Ancak kendimi frenleyerek değil!

   Stan LaFleur, yeni düzen sayesinde sayılı günü kaldığını öğrenen varoluşçu bir dedektiftir. Önüne geliveren bir davayı alır, dünyanın kaderinin bağlı olduğu büyük bir komplonun içine çekilir. Olaylar gelişir.

   İlk yüz sayfa gayet güzel ilerledi. Anakronik bir 70'ler arka planı. Büyük savaştan sonra düzen bildiğimiz düzen yerine acilen günümüzün biraz daha farklı bir yerine kaymış. Pi sayısının küsuratının silinmesine bir hayli güldüm ama yalan yok! Baş karakter şükela, yan karakterler de fena değil. Daha önceki serilerde olduğu gibi fosforlanacak, altı üstü çizilecek yerler fazla değil. Akış heyecanlı. Ancak ortaların sonlarına doğru son yüz sayfa bir türlü fakiri içine alamadı. Haliyle apar topar değil, yavaştan bitti 312 sayfa. Anladığım kadarıyla bu bir seri olacak. İkinciye alırım ama o da böyle çıkarsa 3ncüyü almam.

   Hayranları sevebilir, ilk kez okuyanlara alışması zor gelebilir. Kulunuz ise ne önerir ne de önermez. Paşa gönlünüz bilir.

"Saf - Suya Anlat" İsmail Güzelsoy'dan Zamansız Roman.

   Bay Güzelsoy'un kitaplarına aşinaydım. Her nasılsa (gaile, dünya telaşesi) uzaklaşmışım. Son kitabını rafta görünce hemen aldım. Baktım önce kısaca. Selçuklunun fetret dönemi (döneme ilişkin çok belirgin tarihsel kerterizler yok), alışılmadık isimler, kimi felsefi satırlar. Aman dedim, önce kitap kulüplerinin ödevlerini bitireyim. İnsan böyle hatalar yapıyor işte!

   Nasolsa güzel değildir diye başladığım kitap beni benden aldı. Subala adındaki bir karakterin yol güncesi. Anadolu'nun içinden Semerkand'a uzanan bir kervan yolu (tesadüf ki aylar önce de Semerkand'daydım!). Subala çok donanımlı (yaysız ok atabiliyor, müzikle insanları esrikleştirip, uyutabilip, ağlatabiliyor, yazıyı bir haftada, konuşmayı da çok kısa sürelerde öğrenebiliyor) ancak saf. Hissettiklerinin ne olduğunu bile yeni öğreniyor. Dünyaya 17-18 yaşlarında gelmiş çok bilgili bir bebek sanki. Böyleyken 7'den başlayıp sıfıra doğru ilerleyen kitabımız (sıfır önemli!), güncel insanın birçok sorununa cevap veren (elbette yazarın meşrebince) hikmetlerle ilerliyor. Çabucak bitti. Altını çizecek kadar oyalanmak istemediğimden hiç sevmesemde sayfaların kulaklarını kıvırmıştım. Kıvrık kulakların okunması, lugat karıştırılması, yapay zekaya veri kontrolü yapılması derken ikinci taslak okumayı da yaptım şükür. Yazarın şurada yaptığı söyleşiyi de izleyince kronolojik olarak yeniden başlayarak raflarımda olmayan kitaplarını edinmeye başladım. 

   Kitaba dönecek olursak: kitap roman olarak gayet çizgi üstü. Serim, düğüm, çözüm gibi klasik sıralamalar vardır yahut yoktur demek için roman olarak bir kez daha okumalıyım. Açık söyleyeyim: kimi bölümleri kendimle pek içselleştirdiğim için hikmet kitabı gibi de okudum. "Aaa" dedim "ben bunu böyle yapıyordum ama niye yaptığımı bu kadar iyi bilmiyordum" . Söyleşinin sonunda romanın devamını yazmayı planladığını söylüyor. Ömrüm olursa bekleyeceğim, okuyacağım. Öneririm yani.

"Yunus Emre - Hayatı ve Bütün Şiirleri" Abdülbaki Gölpınarlı'nın Titiz Çalışması.

   Yunus Emre, eli kalem tutan çoğunluğun bildiği bir isim ama bu kitabı okuyanlar fazla yoktur sanırım. Abdülbaki Gölpınarlı çok önemli bir edebiyat tarihçisi ve şarkiyatçı (sonradan ubıh olduğunu da öğrendim anne dedem gibi). 51 yıllık bir çalışmanın sonucunda (1930'dan 1981'e) bu kitabı derliyor. Yunus'a ait olduğu kesinleşen tüm şiirler, Öğüt Kitabı ile hayatı gayet didaktik bir üslupla meraklısına aktarılıyor. 1981'den bugüne 18 baskı yapmış (en azından benim aldığım o edisyondu). Yunus, 13.yüzyılda yaşamış (hepi topu 53 yıl kadar), Anadoluda karışık bir güç savaşı ve dengesizlik hali varmış o zaman. Ne ki; gayet anlaşılır bir Türkçe ile yazmış eserlerini. Osmanlıca denilen köksüz ve aşure (gerçi aşure de güzeldir) gibi bir dili okumak için bayağı ders almanız gerekirken, Yunus'un yazdıklarının çoğunu anlayabilirsiniz. 

   Sorun şudur: sizler ve bu kitabı devirinceye kadar bendeniz; Yunus'un modern zamanlarda vitrine çıkarılan halini biliyoruz. Kitap neredeyse bir yıldır yatağımın başucunda. Sayfa sayfa ilerleyerek yaptığım okumalarda ikrah gelince bıraktım öylece. Rastgele sayfalar açıp okuyup düşünüyordum. Ne zaman ki: "a ben bunu daha önce okumuştum" demelere başladım kütüphane rafına geçti. Dine çok yöneldiği zamanlarda yazdıklarını ardarda okursanız biraz baygınlıklar verebilir (bana verdi). Buna mukabil onların içinde de tekrar okunacak ve üzerinde düşünülecek inciler vardır. Eğer edinirseniz sayfa sayfa ilerleyerek okumamanızı, benim yaptığım gibi okumanızı öneririm. 

"Amat" Her Okumada Ayrı Haz!

   Kimbilir kaçıncıya alıp, okuyorum. Rafta durunca kitapsever arkadaşlarıma okumaya veriyorum, onlar da çok sevince (gizli bir bencillik var bünyede (en azından kendimce öyle diyorum) ) hediye ediyorum. Bu, ilk okumamdan sonra aldığım 5 ya da 6ncı kitap. Bu kez cimrilik edip (yaş ilerleyince insan cimrileşiyormuş) bırakıcam diğer uzun İhsan Efendinin kitaplarının yanına temelli (gerçi iyot kokusu hastalığını kapmış bir arkadaşıma okumaya vericem önümüzdeki hafta, beğenirse yine hediye ederim (sen iflah olmazsın arakolpa!)). 

   Her okumada ayrı hazlar alıyorum. Son okumamdan sonra yelken faaliyetlerim hızlanmıştı. Haliyle üç direkli bir kalyonda geçen romanın hem denizcilik terimlerini hem de manevralarını daha iyi kavrayabiliyorum. Fazla hacimli olmamasına karşın (239 S.) içinde nice hazineler vardır. Misal: bu kez Enbiya 81.ayeti (kaldı ki onun yazıldığı kitabın da defalarca mealini okudum, tefsirleri karıştırdım) ilk kez bu kadar dikkatimi çekti. Pisagor'un (üstad tayfaya fisagor diyor (aynı aristatalis gibi)) zaman kavramının döngüselliğini (gayet de satirik bir üslupla) aktardığı sayfalar buna keza (neticede kehanet hatırlamaktır diyor üstad). Yazarımızın alıntı yaptığı kişilerin evlere şenlik lakapları (kılbaz, ölügözlü, buhur mütevellisi vs.), isimleri, her küçük ayrıntının zihinlere takla attıran ve güldüren küçük tarihçeleri, renkler, kokular, tatlar; fakiri kendinden geçiriyor. 

   Tek yadırgadığım: son 50 sayfada herşeyin çok hızlı gelişip alelacele bir paket yapılır gibi gelmesi. Bu; herhalde kitabın bir türlü bitmesini istemediğim içindir diye düşünüyorum. "Gülün Adı" kesafetinde bir şey olsaydı da uzun uzun okusaydım diye geçiriyorum içimden. Neyse ki atalarımız kitaplık diye birşey icat etmişler. Duruyor, yine okunur. 

Blog yazmanın bitmesi!

    Blog yazmak cançekişiyordu da yavaştan öldü galiba. Takip ettiğim yazarlar uzun zamandır yazmıyor. Okuma listem neredeyse altı aydır sadece benim yazdıklarımla dolu. Adetimdir: bir yere gitmeden önce couchsurfingdeki yerel ahbaplardan bilgi almanın yanısıra blog yazılarını da bir okurum. Nedir: yazmak zor bir eylemdir. Bir yeri yazacak kadar çok sevdiyseniz yazdıklarınıza güvenirim. Bunun da ayrımını yapmak yıllarımı aldı. Herkesin beğenisi, beklentisi, ateşleyici faktörü farklı çünkü. Bulursam değmeyin keyfime. Didikler işime yarayanı programıma alırım. Şimdiye kadar beni hiç zorda bırakmadı bu yöntem. Turist tuzaklarından uzak kalıp bir yerin ruhunu daha iyi anlamama neden oldu. Sadece o değil kitap, hayat, mekan, film önerileri de aldığım oldu. 

   Şu hayatın kendisi dahil olmak üzere herşeyin sonu var. Buranın da sonu geldi demek ki. Hazin! Modern zamanlarda insanların zamanı hem çok kıymetli hem de bu kıymetli zamanlarını çöpe harcıyorlar. Her bilgi, her veri; çok kısa ve hızlı olmak zorunda. Beynimiz daha bu verileri işlemek için o kadar hızlı değil, entegrasyon 1 iki kuşak alacak. Şimdiki gençler bunun üstesinden geliyor yavaştan. Ama hazmetmek ve içselleştirmek konusunda oldukça zayıfız. Yahut ruhumuz beynimize yetişemiyor. Bilemiyorum Altan! Neticede başta gördüğünüz logolar galebe çaldı.

   Ben bunları kendime yazıyorum. Yıllar sonra okuduklarımın, izlediklerimin, gezdiklerimin neler olduğunu hatırlamak ilginç bir deneyim oluyor. Kitaplığımda tuttuğum filmleri, arşivimdeki filmleri, albümümdeki gezi fotoğraflarını on yıllar sonra incelemek. O dönem nelere dikkat ettiğimi, şimdiki perpektifimle karşılaştırmak; ufuk açan, aydınlatan bir şey. O yüzden yazmayı bırakamam. Ayrıca okuduklarımı bir kişi dahi okuyup önerilerden faydalanırsa bana artı değer olur. Öyle çok okunmak (ve hatta hiç okunmak), tanınmak gibi bir derdim yok, ölümümden bir 20-30 yıl sonra bu dünya üstünde hiç var olmamış gibi olacağımı biliyorum (acı ama neredeyse herkes için geçerli bu). Kendime yazmak hoşuma gidiyor. 

   Bu mecra bir iki yıla gümler. Bunun üstesinden nasıl gelinir diye bir yardım alıp gerçekleştirmeyi ertelememem gerekiyor. Haydi hayırlısı!

"İsveç Kibritleri" Dönem Romanı.

 

   Kitap kulübümüzün bende çuvallayan ayın kitabıdır. Yazarımız çocukluğunun sokağını bir çocuğun gözünden anlatıyor. Acaip ayrıntılarla dolu. Fransa'da pek popüler ve çok satılanmış. Heyhat, kitap benim için başarılı bir dönem mekan romanı olmaktan fazla bir şey değil. Eğer o dönemi merak edip (30'lar Monparnas) okusam ilgimi çeker de, hiç ilgi duymuyorum. İlk bölümlerden sonra baktım acaba uzunca bir dönemi mi kapsıyor diye. Ortalarda, sonlarda Olivier hiç büyümüyor. Sadece 10 yıllık bir fotografi ile bir sokağın anatomisi veriliyor. Bu da fakire uymuyor. İlk bölümden sonra hızlı okuma ile 3 saatte bitirdim, kitap kulübümdeki başka bir arkadaşıma hediye ettim. Velev ki 70 yaşına yakın bir Parizyen değilseniz ilginizi çekmez efenim.  

"Ateşli Silahlar ve Bilardo" Afili Filintalar Tarzında Yaşadığımız Hayat!

   Bir arkadaşım elime tutuşturdu, hoşuna gidebilir dedi. İnsanın okuma zevkini bilen arkadaşları olması ne güzel. 

   Necip Fazlı kaybedendir. 30 yaşına varmış, mecburi hizmet sevgilisi var, motor kurye ama ehliyeti yok, 6400 lirası var, kirasını verince eline birşey kalmıyor, Sultangazi'de yaşıyor, abisini kıskanıyor (abisi varoş kralı, yavaştan yırtıyor), ideali pahalı otomobillerde (sadece mercedes ve bmw var onda) müzik zevkini yoldan geçenlere de yansıtmak. Yavaştan kaybeden olduğunu ayıyor ve bilinç kayması yaşıyor. Alter egoları onu bu hayattan çıkarmakla kalmayıp gusto oluşturuyorlar (artık aston martine binip makalın içiyor). Bir noktadan sonra alter egolar çoğalıyor, tutulduğu güneşin alter egosuyla dahi müşerref oluyor. Olaylar gelişiyor.

   Bonomo'nun ilk romanı olmasına karşın hiç bir acemilik sezmeden okunuyor. Daha ilk bölümden itibaren fakiri içine aldı. İki günde (iş günü, uykudan feragat ederek) okundu ve bitti. Arkadaşıma verip kendime ayrıca alacağım, rafta dursun arada okurum. Afili Filintaları bilen bilir. Hah işte onların tarzına çok yakın. Hem çok şükela karakter betimlemeleri hem bombastik sosyal tespitler, hem de psikolojik analizler var. Kullanılan dil akıcı, kurgu doludizgin, diyaloglar güncel ve sokaktan (her türlü sokak var, sultangazi de, etiler/ulus da, tahtakale de). Ben severek okudum, öneririm...

"Kokotlar Mektebi" Hüseyin Rahmi'nin Kaleminden Dönemin İlişkileri.

   Hüseyin Rahmi'nin en uzun sürede okuduğum romanıdır. 

   Altını üstünü çizdiğim, üzerinde düşündüğüm, bölümü bitirince kaynak yokladığım lugat karıştırdığım bölümler ganiydi. 

   Bazı şeyleri önceden yazmam gerek. Kokot; her ne kadar bugün pek bilinmiyorsa da dönemin eskort hizmetine verilen isim. Konumuz ilginç. Fransa'dan Bab-ı Âli'ye gelmiş bir fahişe eskisi, yaşının ilerlemesi üzerine (mihrap ve aura yerindedir ama) bu yola düşmüş kızlara "bari işlerini doğru dürüst yapsınlar" mottosuyla bir mektep açar. Kağıt üstünde "barınma yurdu" olarak görünen yerin, kendi meşrebine göre mantıklı ve ulvi bir amacı vardır. Bunu kalem efendilerine de anlatmak amacıyla, dönemin ünlü bir yazarına gider ve olaylar gelişir. 

   Üstad burada yazarın tarafından ve oldukça ortodoks bir gözle bakıyor şeylere. Ancak karşı tarafın argümanlarını o kadar akılcı ve gerçekçi bir şekilde açıklıyor ki kimi zaman "acaba HRG karşı tarafın savlarını mı destekliyor?" diye geçiriyorsunuz aklınızdan. 

   Teşrih masasına yatırılıp didiklenen asıl şeyler: evlilik, ilişkiler ve bunların sürdürülebilirliği olmasına karşın üstadın yaptığı kimi tespitlerin günümüzde de "yazılmayan kural" olarak yaşadığını görünce; metnin zamansızlığını daha iyi anlıyorsunuz. Bu tespitlerin kadınlar için olanları derin bir gözlem ve içselleştirme gerektirir. (uzunca bir parantez açalım. Yazarımızın hayat tarzı hakkında elan yapılan bir gözlem "hımm bu kişi gizli eşcinsel olabilir" dedirtir. Birçok dedikoduya karşın bu konuda herhangi bir açık, ifşa, eylem olmamıştır. Buna karşın belirtelim ki, usta münzevi ve yalnız bir hayat sürmüştür. Dönemin genelgeçer toplum kurallarına aykırı olarak evlenmemiştir. Dantel örmek, güzel yemek yapmak, reçel kaynatmak, turşu kurmak en bilinen hobileridir. Elbette bunlar bir kişinin cinsel tercihlerini yansıtmaz ama milletin ağzı torba değil işte! Bir de kadınların dünyasını kadınlardan iyi bilir ve yazar). Erkekler hakkında detaylı değildir tespitleri ancak hepsi de doğrudur (belki de erkek cinsi o kadar derin değildir). 

   Sadece bunlar için dahi açın okuyun, pişman olmazsınız. Bir de yazmak ihtiyacı üzerine küçük bir alıntı yapıyorum aşağıya. Pek hoşuma gitti.

"Yazayım mı, yazmayayım mı? Bu sorunun burgusuyla kaç gündür beynim oyuluyor. Su yasak ateşli bir hastalığın hararetiyle yanıyor gibiyim. Önümde hokka, kalem, kağıt, tıpkı kesme billur bir bardak içinde buğulanmış buzlu su gibi duruyor. Bu su zehirli de olsa susuzluğumun şiddetine tahammül edemeyeceğim. Bardağın içindekini son damlasına kadar kanımın yangını üzerine boşaltacağım. Buna meslek humması derler."

Sait Faik de "yazmasaydım, deli olacaktım" der. Zor işler vesselam!

"Öngörülemeyen Bir Dünyada Yaşamak" Hap Gibi.

   Frederic Lenoir bir düşünür. Bu risaleyi de (57 S.10 Bölüm) covid döneminde yazmış. Adeta bir köşe yazısı uzunluğundaki bölümler ağırlıklı olarak salgın döneminde ruhsal olarak zora düşen hassas ruhlara yönelik kaleme alınmış. Buna mukabil; kötü adam rolünden salgını çıkarıp başka bir zorluğu koyarsanız yine işe yarar tavsiyeler. Bu zorluklar yaşadığınız anlam&varoluş krizi olur, duygusal travma olur, kayıp olur. Hangi zorluğu oturtsanız, sakil durmaz. Özellikle S.25'de "Yavaşlamak ve Anın Tadını Çıkarmak" bölümü; modern zamanlara uyum sağlamış her insanevladının işine yarar. Kuru bir akademik üslubu yok. Alıntıları çok değişik kaynakları içeriyor (Epiktetos da var, Niçe de, yakın tarihli gazete haberleri de). Tek eleştirim kimi paragraflarda sadece Fransa için yazılmış hissi veriyor. Ben kitap rafında kolayca görebileceğim ve ulaşabileceğim bir yere koydum. Özellikle benim gibi balık hafızalı kitapseverlerin ara ara bakıp rastgele bir iki bölüm okumaları bile iyi olur.

"Reçeteye Mizah Ekledim" Gülerek Ağlamak yahut Ağlayarak Gülmek!

   "Damdan düşenin halini, damdan düşen anlar" demiş büyüklerimiz. Ancak işin aslı öyle değilmiş dedirten kitaptır. Yazarımız, kötü bir dönem yaşamış, mücadele edip üstesinden gelmiş. Bu süreçte başrolde olan faktörü de (mizah ve gülebilme yeteneği) satırlarına yedirip bunu; okuduğunuzda su gibi akan bir üslup ve kurgu ile 190 sayfada aktarmış. Nereden bakarsanız bakın, kanserle mücadele ancak yaşayanların ve yakınlarının eksenlerini sarsan bir süreç. Bunun herkese hitap edecek bir şekilde aktarılması marifet. Öncelikle; bu yıldırımın vurduğu insanlar ve yakınlarına öneririm. Olumlu düşünmenin ve gülebilmenin sonunda galip geleceğini hissetmek isteyen okurlar da gönül rahatlığıyla edinip okuyabilirler (kitabın yazar telif geliri, kanser hastalarına bağışlanıyor).  

"Efsuncu Baba", Astrolojiye, Paranormale İnananlara!

   Üstad bu kez fal, büyü, remil ve batıl inançları teşrih masasına yatırmış. Babadan kalan servetini bu yolda çarçur eden, batıl inanışları olan birinin ömrünün kısacık bir kısmını okuyoruz (77 S.). Üslup ve kurgu her zaman alışkın olduğumuz HRG tarzı. Başladınız mı bitirmesi bir oluyor. Levent Kırca skeci izler gibi okuyorsunuz. Ancak bu laylaylom sayfaların arasında pek güncel tespitler de var. Özellikle kapanış son sözünün son iki paragrafını, romanın zamansızlığını hatırlatmak amacıyla aşağıya alıyorum. Kısa bir yolculukta dahi okunur, biter.

   "Henüz çoğumuz hayatın özünü anlamayarak havada saadet, kuyu dibinde cennet arayan, birbirimizden keramet bekleyen, boş şeylere kapılan, vaatlere aldanan saf kimseleriz.

   Bu dünya henüz büyük komik Moliere çağından üç adım ileri gitmedi. Dama üstadın ebedi komedyaları tekrarlanıp duruyor. Yalnız sahnenin ekorları değişti. Tarzlar başkalaştı. İnsanın mayası hep o maya... Kötüler daha kurnazlaştı. Birbirine zarar verme ilerledi. Fenalık büyüdü."

24 Kasım 1924, Heybeliada

"Kralın Laneti" yahut Tüberküloz, Mondrian vs.

   Kitap kulübümüz (şükela bir kulüptür (okudüşün)) bu ay bu kitabı önermese gözümden kaçacaktı (reklamını yapmış gibi olmayayım ama: önerdikleri tek kitap bile boş çıkmadı!). Bir kere kapağı fakiri kendinden geçirdi (Mondrian'ın mükemmelliğinde bir sapma!). Konusu da hayli ilginç. Cazıpmeldiroys, dümdüz ve yalnız bir adamdır (kendi tercihidir). Hayatına Eybıl diye bir yeniyetmeyi alır, himaye eder. Olaylar gelişir. Cazıp; Mondrian'ın olgunluk işlerini görünce, içindeki ressamlık ateşini söndürmüştür, tüberküloza karşı marazi bir merakı vardır (hımm!). Daha neler neler!

   Yoğun okuma gerektiren çok yeri olmasına karşın kitap öyle bir yakaladı ki iki güne varmadan bitti (192 S.). Anlatım ve kurgu; zaman&zemin&detaydan azade ana karakterlerin söyledikleri, yaptıkları (Eybıl) yahut düşünceleri&eylemleri (Cazıp, Maykıl) üzerinedir. Bence gayet de iyidir (çünkü asıl onlar verilmek isteniyor). Okurken kıçını kızılcık sopasıyla kızartma (Eybıl), ağzına terlikle vurma (Cazıp) gibi sıradışı istekler duyulabilir (bana oluyor kimi zaman, ilginç!). Burada yorum yapamıyorum çünkü bu kısacık romanda herkesin kendine göre bir yorumu olabilir ve yorumu yapanın bakış açısına göre, doğrunun ta kendisi de o olabilir. O yüzden susuyor ve yalnız yolculuklarda (özellikle) okumanızı tavsiye ediyorum.

RESİM HAKKINDA BAĞIMSIZ&KISA EK

Resmi görmeyi biliyorum da bakmayı henüz öğrenemedim. Mondrian'ı önce burada   okudum. Sonraları bakmayı öğrenmek için şunu   okudum. Buna karşılık Edward Hopper'ın (yalnızlık), Klimt'in (tutku), Hokusai'nin (hayat), Magritte'in (cesur yeni dünyada hayatta kalmaya çabalayan insan) işleri kimi duygular uyandırıyor ama nedendir bilmiyor, anlamlandıramıyorum (vangogh, picasso, miro türü, kimi çevrelerde moda olan ressamların işlerini sevemedim (modadan hoşlanmama durumu)). Bu kitapta ise Mondrian'ın acemilik işlerini incelemem gerektiğini anladım (sadece bir yan katkı!). Bunu duvarımda asılı ve beğenemediğim işler için de yapmalıymışım. Alfabe öğrenmeden Hayyam'a geçilemiyormuş. Yapılacak çok iş var! 

"Beyin Nasıl Çalışır" Bilimsel Kişisel Gelişim.

   Kişisel gelişim kitabı okumuyorum. Halk dilinde bunun için güzel bir sıfatımız var: "keriz silkeleme". Bana öyle gibi geliyor. Okuyanları zinhar hakir görmüyorum (eyvah tevellüt (tevellüt?)belli oluyor!). Ancak anlamlı istatistiklere, araştırmalara, çalışmalara dayanmayıp genellikle yazarın ve yakınlarının başına gelenlerden yola çıkarak oluşturulmuş işler. Sosyal bilimlerde ve özellikle insanın kişiliğine yönelik sosyal bilimlerde nasıl istatistik oluşturulacak? İşte o başka bir fasılın konusu. Neyse ne! 

   İş Bankası Yayınları öyle kişisel gelişim falan yayımlamaz. Önce yazarların geçmişine baktım (ikisi de hem alaylı hem mektepli davranış bilimcisi). Dipnotlara baktım (gazete de var ama çoğunluk hakemli dergilerdeki makalelerden (bilimsel sayılır yani)). Aldım, 1 haftada bitti (dizin ve dipnotlar dahil 215 S.). 

   Beynimiz hala bir muamma. Günümüzün gelişmiş görüntüleme ve ölçümleme tekniklerine rağmen nasıl işlediği anlaşılamıyor (mükemmel bir makinanın işlemcisi çünkü). Davranış bilimcilerin yanlışlanana kadar doğru olduğunu kabul edeceğimiz teoremleri var. 

   Bunlardan en genelgeçer olanı: bu pembe, gri kitlede iki tür işlemci olduğu. Sistem 1 (buna S1 diyelim) faaliyetin %95'ini gerçekleştiriyor (biz buna genellikle bilinçaltı diyoruz). Bunun içinde tüm duyu ve iç organlarının çalışması, motor faaliyetler (nefes alma, beslenme, boşaltma, rutini algılama ve en önemlisi kaydedilen verinin karar gerektirmeyen şekilde işlenmesi (diş fırçalama, yemek yeme, işe&okula gidip gelme vs.)) var. Kapasite çok yüksek (saniyede 11 milyon bit işleyebiliyor). Sistem 2 (S2) ise ancak karar verilmesi ve verinin gerçekten işlenmesinin yapıldığı işlemci. Bunun kapasitesi oldukça az (saniyede 40 bit). Daha fazla enerji gerektiriyor. (biz buna irade diyoruz (aslında iradeyi tetikleyen şey)). 

   İnsanevladı, doğası gereği kolaya kaçmaya meyilli. O yüzden S2'yi mümkün olduğunca az çalıştırıp, S1e abanıyoruz. S1'in hedefi hayatta kalmak ve üremek olduğu için bir kere veri işlendiğinde S2'ye fazla da gerek kalmıyor. Ancak insanoğlunun mağaralardan çıkıp bugüne gelişi S2'nin işi. Bu da hem üretken hem de algısı açık, genelgeçerden farklı düşünmeyi sağlıyor. Güzel yurdumda genellikle S1 (meselenin çözümünün "s.kerler" gibi vecizelerde bulmak bir gösterge sayılabilir) yürürlükte olduğundan buralara gelmediyseniz gelmenize hiç gerek yok. S1, s.kerler modu mutluluktur (tavsiye niteliğinde değil, kişisel görüştür!). Viya öyle!

   Kitapta ayrıca, şimdiye kadarı 185 tanesi wikipediada yer alan ancak çoğunlukta kullanılan genel önyargıların tanımı, bize ettikleri ve nasıl başa çıkılacağıyla ilgili hap gibi bilgiler&tavsiyeler var. 

   Artık yaşanmışlıktan mı yoksa yaş almaktan mı bilmiyorum ama önyargı başa çıkma yöntemlerinin büyük bir kısmını zaten yapıyormuşum farkında değilmişim. Buna mukabil; bunları neden yaptığımı düşünmemiştim ve (açık yazayım) bilmiyordum. Öğrendim, aydınlandım. Peki bunun bana ne faydası oldu? Hiç!

   Tekrar yazıyorum: S1 mutluluktur, çıkmadıysanız çabalamayın!

Diğer yazarın fotosu açık kaynaklarda yok!

Özbekistan Gezi Notları

GENEL NOTLAR

Ne zamandır aklımdaydı. Gittiğim iyi oldu. En büyük havayolumuzun alt şirketinin Taşkent'e doğrudan uçuşunu bulunca kaçırmadım. Önce Taşkent, (tüm şehirlerarası ulaşımı trenle yaptım) sonra Hiva, Buhara, Semerkand ve dönüş için yine Taşkent.

Sonda söyleyeceğimi başta söyleyeyim. Görülmeli ama ikinciye gider miyim? Gitmem. Böyle yazdığıma bakmayın (serde snopluk var zaar!) 2nciye giderim dediğim hepi topu bir iki yer var bugüne kadar gördüğüm 44 ülkede.

Şehirleri kısa kısa özetlemeden önce yola çıkacaklara kimi yararlı olabilecek tavsiyeleri şöyle sıralayayım.

Özbekistan yurduma göre daha ucuz (artık böyle rotalar pek yok!). Para birimlerine alışmak pratik gerektiriyor. Kısaca şöyle özetleyeyim. Sondaki üç sıfırı atıp 3.5'la çarpıyorsunuz, tamamdır. Gerçi siz gidene kadar 4'le çarpmanız gerekebilir.

Havaalanından yerel bir sim kart almanız gayet kolay ve ekonomik. Orada aktif hale getirin. Kapsama alanı (biz Özbekcell aldık) fena değil, hızlı da sayılır. 

Turistik yerlerde kredi kartı geçerli ama yüksek komisyonlar var.

Gitmeden Yandex-Go'yu indirip hesabınızı tanımlayın. Tüm şehir içi ulaşım için taksi kullanacaksınız ve cüzdanınız için endişelenmeyeceksiniz. Havaalanlarındaki ve tren garlarındaki tüm taksiciler sizi yandexten soğutup turistik fiyatları iteleme peşinde. Kararlı olun, kanmayın. (Avrupa haricinde bu bir dünya standartı). Uygulamada ödeme yaparken kredi kartı seçeneğini işaretlemeyin. Özbek somu TL'ye çevrilirken ciddi kur farkı oluyor.

Ülke genel olarak (özellikle kimi şehirler) aşırı turistikleşmiş (Taşkent haricinde hepsi öyleydi). Bu gerçek kültürü, günlük yaşayışı gözlemlemenizi engelleyebilir. Turistik yerlerde mümkün olduğunca az zaman harcayıp uzak mahallelere gittim. Kadınlar hayatın her yerinde ve gayet de aktifler ama genel olarak erkekler tarafından bir görmemezlikten gelinme hali var gibi geldi. Taciz edici bakışlar, laf atmalar hiç görmedim ve erkek kadın birbirini tanımasalar da çok kolay ve sıcak bir şekilde iletişim kuruyorlar. Başını örten kadınların yüzdesi ülkemizden az (en azından bu gittiğim şehirlerde, bu şekilde giyinen kadınların büyük çoğunluğu da 1990 öncesi memleketim gibi (geleneksel). Arap etkisi olmadan İslamı yaşıyorlar. Gerçi on yıl önce gidenlerden duyduğum kadarıyla bugün körfez parasının etkisiyle kimi değişiklikler olmuş ama memleketimle mukayese kabul etmez. 

Güvenli. Gece gezdiğim ıssız sokaklarda bile bir tedirginlik hissetmedim. Yalnız kadın gezginler vardı, onlar da gayet rahattı konuştuğum kadarıyla. Kapkaça, yankesiciliğe, hırsızlığa denk gelmedim (A yalan söylemiş olmayayım kuzinimin trende açık bırakıp lavaboya gittiği sırada el çantasından parası ve güneş gözlükleri yürüdü).

Neredeyse tüm binek araçları Chevrolet. Değişik modelleri var ama marka aynı.

Kimi tuvalet kağıtlarında ortada boşluk yok. Markasına bakılırsa ideali böyleymiş.

Özbekçe yazılar konuşulanlardan daha anlaşılır. Hızlı bir konuşma alışkanlıkları olduğundan iletişim zor ama yazılanlar (kimi zaman aşağıdaki gibi (yürek kuvveti yazıyor fesatlar sizi)) gülümsetir ara ara.

Kimi pisuvarlarda (mesela başkent havalimanında) böyle komik uyarı levhaları var.

İnsanlarla iletişim kurmakta zorlandım. Vietnam'da bile tek kelime yabancı dili olmayan (elbette ben de Namca bilmiyorum) insanlarla gayet kolay anlaşırken burada söylediklerimin yarısını anlayan (anlıyorlar ama konuşamıyorlar) kişilerle google translate desteği olmadan anlaşamadım. Şöyle söyleyeyim: "dilinizi anlamıyorum" diye çevirip Özbekçe söylediğimde aynı şeyleri daha yüksek sesle anlatıyorlar. Hem de hızlı hızlı!

Yemekler et ve hamur ağırlıklı. Ancak çok güzel kavunu var. Sert ama tatlı ve sulu. Diğer meyveler ve sebzeler de lezzetli. 

Yazın ve kışın gidilmez. Mayıs, Haziran başı ya da Eylül en ideal zamandır.

Konaklama için standart yıldızını 2 düşeceksiniz. 5 yıldızlı yer 3 yıldıza denk gelir. Ben bütçe işi aile tarafından işletilen konukevlerinde kaldım. Özellikle Hiva'daki pek sıcacıktı. Cümle kapısında ayakkabılarınızı çıkarıyorsunuz, her yer ev içi kadar temiz. 

Başkent Taşkent'te (böyle yazınca acemi şiiri gibi oldu) şu ahir ömründe gördüğüm en matrak&yaratıcı yaya yeşil ışığı vardı. İzlerken sesini açmanız iyi olur.

Acaip bir ahşap işçiliği var. Özellikle kendilerine özgü sütunlar (ki bunlar çok karakteristiktir) çok ince, detaylı ve neredeyse kusursuz işlenmiş. Bir süre sonra o kadar sık kullanıldığını görünce (1000 yıllık olanı da, 1 haftalık olanı da var) "bunlar kesin CNC'de yapılıyordur" dedim ama Hiva'da bir marangozun (turistik yerlerde değil) tezgahında elle işlediğini görünce bir afalladım. Kapılar bir acaip. En alta üşenmeyip çektiğim fotoğrafları koyacağım. Bunlardan garanti 100ü geçer ama en iyi 7-8 tanesini paylaşmazsam şişerim.

Memleket topoğrafya olarak neredeyse çöl. Taşkent Hiva treni 14 saatten fazla sürüyor. Ara ara dışarı baktığımda hep aynı Mars görüntüsüyle karşılaştım. Bu arada tren biletlerini açıldığı andan itibaren alın, şuraya da link koyayım. https://railway.uz/en/

Çok revaçta olduğundan biletler çabucak tükeniyor. Online bilet kullanmanız mümkün.

Ne Danimarka (ve hatta Yunanistan) kadar temiz ne de Ürdün (ve hatta Vietnam) kadar pis. Arada bir yerde. (Batı Avrupa ülkelerini ve Hindistan gibi yerleri sarfınazar ediyorum).

Tuvaletlerin hiçbirinde musluk yok. Küçük paket ıslak mendilinizi almayı unutmayın.

5bin yerine 50bin verdiğim bir taksi şoförü (ve turistik bir yerdi) paramı saydıktan sonra iade etti. Parmağıyla yukarısını işaret ederek "Allah görür!" dedi. Bu beni çok etkiledi, bizim havaalanındaki arap kovalayan taksicileri düşününce.

Müzelerin hepsinde yurdumun politikası takip ediliyor (bilet yıllık müzekart 100 TL/ticket 40 EUR benzeri). Çoğunluk müzelerin içinde fazla bir şey yok. Biz Türkler kayıt ve yazı sevmeyiz, tarihte de öyleymiş. Dönemin inşa edilen kiliselerinde hangi çivinin kaç tane kullanıldığını kayıtlardan bulabiliyoruz ama burada yapıtın kendisine konu olan kişi hakkında bile yazılı belge kısıtlı. Hal böyle olunca sadece zamanın ruhunu durup mimari ve coğrafyada yakalamakla yetindim.

Tüm bu çöl ikliminin ortasında, ipek yolu aktifken mamur ve görkemli şehirlerde anıtsal yapılar inşa edilmiş. Camiler, medreseler, külliyeler, hanlar, türbeler, çarşılar. Hepsinde özenli bir taş ve ahşap işçiliğiyle çok şükela çiniler var. Mimari hatlar genellikle gösterişsiz, düz. Ama yaklaştığınızda nasıl ince ince dantel gibi işlendiğini görüyorsunuz. Sade bir özen var. Güzel.Camilerin minareleri (özbekçesi: minor) alıştığımız gibi değil. Şerefesiz sanayi bacasını andırıyor. Tüm bu anıt yapıların kapıları, kimi kubbeleri, kitabeleri nefis bir turkuaz renkte. Çölün sarısıyla acaip tezat oluşturuyor. Pek latif.

"Ateş Canına Yapışsın" Sezgin Kaymaz'dan Zavallı Şeytan!

   Cennette sıradan bir gün. Azazil (ki en büyük meleklerdendir) dersini vermekteyken bir çağrı üzerine tüm melekler toplaşır (ki bu çok nadir olmaktadır). Olaylar gelişir.

   240 Sayfalık Kaymaz'ın dalgacı üslubuyla yazılan roman okurken akmaktadır. İnsan denilen varlığın mekanik saat tıkırtısıyla çalışan cenneti bile sadece akıllı sorularla nasıl sarsıp Azazilin Şeytana dönüşümünü sağladığını görüyoruz. En son şeytanın zavallılığıyla ilgili Andreyev'in "Şeytanın Günlüğü"nü okumuştum. İki ay arayla bu sürgün meleğin biçarelikleriyle ilgili ikinci romanın denk gelmesi acaip. Hepsinde zavallı, kandırılmış betimleniyor. Modern zamanları düşününce bunun doğru olabildiğini aklına getiriyor insan. Vel minel garaip!

   Gelelim ateşin canının yapıştığı Azazil'e. Ustanın dili oyuncaklı, kimi zaman güldürücü, bazı yerlerde soru sordurabilen düşündüren bölümler var. Kendi adıma Havva'nın biraz geçiştirildiğini zannediyorum. Ayrı bir birey değil de sanki mütemmim cüz olarak var. Neyse ne! Ben yazarsam atarlı giderli olur Havva. Adem de atarlanırsa soyumuz başlamadan tükenir. Yavaştan çarşafa dolanıyorum. Özbekistan yazısına geri döneyim (fotoğraf seçimi zor).

   Yollarda okunur, yatak odasında okunmaz (kimi sorular uykunuzu kaçırabilir). Öneririm yani. 

Böyle de yazar fotoğraflarına bayılıyorum. Kalem de var, editör de!

"Boyalı Peçe" W. Somerset Maugham'dan Kısmi Zamansız Roman.

  1920'lerden bir aşk öyküsü. Voltır, aristokrat ama pek zengin olmayan bir ailenin sığ ama güzel kızı Kiti'ye tutulur ve evlenme teklif eder. Kiti'nin pek gönlü olmasa da sırf adı kızkurusuna çıkmasın diye kabul eder. Voltır, Kiti'yi çok sever ama bunu belli edemez. Kibardır, ilgilidir, bilgilidir ama bunlar karşısındakine yetmez. Kiti ona aşık değildir, gözü dışarılardadır. Karşısına Çarli çıkınca balıklama atlar. Çarli, sığ kızları çekecek özelliklere sahip (zengin, yetki sahibi, güncel, sportmen, kaslı, uzun boylu, mavi gözlü) ancak 5 para etmeyen bir pespayedir. Üstelik evlidir. Bunlar bir kaçamakta Voltır'a yakalanınca, Voltır pek akıllıca bir kararla Çin'in kolera salgınından kırılan küçük bir köyünde gönüllü hekimlik yapmaya karar verir. Kiti'ye de seçenek sunar "Ya gelirsin, yahut ayrılırız". Kiti şartlar öyle gerektirdiğinden bu adeta intihar görevini kabul etmek zorunda kalır. Olaylar gelişir. 

   Hem verdiği ana fikir (aşk neymiş, emek de değilmiş!), hem de dönemin (1920'ler) ruhunu görmek için (akşam yemeği için giyinmeler, Doğu dünyasına duyulan hakir görmeyle karışık tiksinti vs.) okunur. Filmi de varmış, kast (ne işim olur kastla?) oyuncu seçimleri şahane (ben seçsem daha iyisini seçemezdim!). Onu da izleyeceğim.

   Kitaplığıma gözönünde bir rafa koydum. İleride yeniden okunur. Öneririm yani...

Hamiş: bu arada kitap isminin çevirisi külli yanlış. Modomod boyalı peçe ama aslı "Gizlenmiş, Maskelenmiş Hüzün" olacaktır. Okursanız ve birazcık yabancı diliniz varsa anlayacaksınızdır zaten.

"Hayalet Melodi" İlişkiler, Gizemler.

   Zorlu bir Özbekistan seyahati, ardından gelen internet sorunları, yoğun iş&sosyal tempo derken ağ güncemi ihmal ettim. Önceliği tam seyahatimden önce elime geçen Hayalet Melodi'ye ayırmam gerek.

   Kapsamlı ve bilgilendirici ağ güncesinden (Kitaplık) tanış olduğumuz Eren Hanım'ın yayımlanan ilk kitabıdır. 

      Romanın başlangıcına neden olan fikir pek parlaktır (dizisi olur, o derece!). Yeni bir şehirde yeni bir evde yeni bir kariyere başlayan Filiz, evine yerleşirken evin eski sakinlerine ait bir günlüğü okumasıyla bir sarmalın içine düşer, olaylar gelişir. Gizem gibi başlayıp (kaynağı belirsiz bir piyano eseri!) sayfalar sonra cinayet soruşturmasına evrilen kitabımız (güzel piyanistimiz gıda zehirlenmesi sonucu ölmüş, kocasının onu aldattığı femme fatale (ne işim olur femme fatale ile) ölümcül kadın ise bu konularda pek bilgili. hımm!), insan ilişkilerine de bir hayli yer veriyor. Dili akıcı (265 S.2 buçuk günde bitti), kurgu oyuncaklı, sonu İOA romanları gibi hayli kısa kesilmiş (İOA romanlarında severim ama bu eserde pek sarmadı). 

   Her türlü yolculukta, tatilde okunur. Hem sonunu merak eder hem de bu arada yaşanan ilişkilere kafa yorabilirsiniz.